Sáng ngày 19/6/2026, Phân hiệu Học viện Hành chính và Quản trị công tại Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức Hội thảo khoa học cấp Học viện với chủ đề “Tiếp tục hoàn thiện phân cấp, phân quyền cho chính quyền cấp xã ở Việt Nam”. Hội thảo do Khoa Hành chính và Quản trị tổ chức thực hiện.
Tham dự Hội thảo có các nhà khoa học, nhà quản lý, giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên và sinh viên quan tâm đến chủ đề nghiên cứu, cùng đông đảo giảng viên, học viên và sinh viên.
Phát biểu đề dẫn Hội thảo, TS. Nguyễn Thế Tài, Trưởng phòng Quản lý Đào tạo và Khoa học, Chủ trì Hội thảo nhấn mạnh, việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền cho chính quyền cấp xã là yêu cầu khách quan trong quá trình đổi mới tổ chức bộ máy nhà nước, xây dựng chính quyền địa phương hai cấp tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và phục vụ người dân ngày càng tốt hơn.
Theo TS. Nguyễn Thế Tài, quá trình phân cấp, phân quyền hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Thứ nhất là thách thức về thể chế khi hệ thống pháp luật vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất và làm rõ hơn phạm vi thẩm quyền, trách nhiệm của các cấp chính quyền. Thứ hai là sự chưa tương thích giữa nhiệm vụ, quyền hạn được giao với các điều kiện bảo đảm thực hiện. Việc phân cấp, phân quyền chỉ có thể phát huy hiệu quả khi đi đôi với việc phân bổ nguồn lực tương xứng về tài chính, nhân lực và cơ sở vật chất. Thứ ba là thách thức về năng lực quản trị địa phương khi trình độ, kinh nghiệm và năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã giữa các địa phương còn có sự chênh lệch đáng kể. Bên cạnh đó là yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng chính quyền số và nâng cao chất lượng cung ứng dịch vụ hành chính công nhằm phục vụ người dân và doanh nghiệp ngày càng tốt hơn.
Hội thảo đã nhận được 35 bài tham luận của các nhà khoa học, nhà quản lý, giảng viên và nghiên cứu sinh trong và ngoài Phân hiệu. Các tham luận tập trung làm rõ ba nhóm vấn đề lớn gồm: những vấn đề lý luận về phân cấp, phân quyền; thực trạng triển khai phân cấp, phân quyền cho chính quyền cấp xã ở Việt Nam hiện nay; và các giải pháp tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền trong bối cảnh mới.
Tại phiên thứ nhất, các nhà khoa học tập trung trao đổi những vấn đề lý luận, pháp lý và quản trị liên quan đến việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền cho chính quyền cấp xã.
Tham luận về “Cơ chế thử nghiệm chính sách có kiểm soát (sandbox) và khả năng vận dụng trong phân cấp, phân quyền cho chính quyền cấp xã ở Việt Nam”, ThS. Phạm Nhựt Cường (Trung tâm Lý luận chính trị Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng cơ chế sandbox là một công cụ quản trị hiện đại cho phép chính quyền thử nghiệm các sáng kiến quản lý mới trong phạm vi được kiểm soát trước khi triển khai rộng rãi. Nhóm tác giả đề xuất xây dựng hành lang pháp lý cho hoạt động thử nghiệm chính sách, xác định rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia và thiết lập cơ chế giám sát, đánh giá rủi ro phù hợp.
Tham luận “Thực trạng pháp lý và giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật vận hành chính quyền địa phương hai cấp tại cấp xã” của TS. Vũ Thế Hoài (Trường Đại học Sài Gòn) và ThS. Dương Thị Ngọc Thương (Nghiên cứu sinh Học viện Hành chính Quản trị công) đã phân tích những thay đổi lớn của hệ thống pháp luật khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời chỉ ra những bất cập trong phân định thẩm quyền, cơ chế phối hợp, trách nhiệm giải trình và nguồn nhân lực. Từ đó, các tác giả kiến nghị tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, thống nhất và bảo đảm nguyên tắc phân quyền thực chất gắn với trách nhiệm giải trình.
TS. Thái Xuân Sang (Phân hiệu Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh) với tham luận “Đổi mới quản trị địa phương thông qua việc hoàn thiện phân cấp, phân quyền cho chính quyền cấp xã ở Việt Nam hiện nay” khẳng định việc trao quyền mạnh hơn cho cấp xã sẽ góp phần nâng cao tính chủ động, sáng tạo và khả năng phản ứng chính sách của chính quyền cơ sở trước những nhu cầu ngày càng đa dạng của người dân và doanh nghiệp. Tác giả đề xuất xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá hiệu quả quản trị cấp xã dựa trên kết quả thực hiện nhiệm vụ, mức độ hài lòng của người dân và chất lượng cung ứng dịch vụ công.
Trao đổi tại Hội thảo, TS. Nguyễn Xuân Tiến (Khoa Hành chính và Quản trị Phân hiệu Học viện Hành chính và Quản trị công tại Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng việc tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền là xu hướng tất yếu nhằm nâng cao tính chủ động và trách nhiệm của chính quyền cơ sở. Tuy nhiên, cùng với việc trao quyền cần đặc biệt quan tâm đến cơ chế kiểm soát quyền lực nhằm bảo đảm tính thống nhất của nền hành chính nhà nước. Theo ông, trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, việc xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm, cơ chế phối hợp và trách nhiệm giải trình của từng cấp chính quyền có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đồng thời, cần chú trọng nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã để bảo đảm quyền hạn được giao có thể được thực thi hiệu quả trong thực tiễn. Mục tiêu cuối cùng của phân cấp, phân quyền không chỉ là chuyển giao nhiệm vụ từ cấp trên xuống cấp dưới mà phải hướng tới nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp và hiệu quả quản trị địa phương.
Đồng quan điểm, TS. Phạm Thành Vao (Khoa Hành chính và Quản trị Phân hiệu Học viện Hành chính và Quản trị công tại Thành phố Hồ Chí Minh) đánh giá cao cách tiếp cận của các tham luận khi nhấn mạnh sự chuyển đổi từ tư duy “giao việc” sang tư duy “trao quyền gắn với trách nhiệm”. Theo ông, phân cấp, phân quyền không đơn thuần là một giải pháp kỹ thuật hành chính mà là sự lựa chọn thể chế nhằm tái cấu trúc phương thức vận hành quyền lực nhà nước theo hướng hiện đại, linh hoạt và hiệu quả hơn. Trong bối cảnh các địa phương phải đối mặt với nhiều biến động kinh tế - xã hội và yêu cầu phục vụ ngày càng cao của người dân, năng lực phản ứng chính sách nhanh của chính quyền cơ sở trở thành một yêu cầu cấp thiết. Ông cho rằng hai yếu tố then chốt bảo đảm hiệu quả phân cấp là chuẩn hóa quy trình công vụ liên thông giữa các cấp chính quyền và coi chuyển đổi số là hạ tầng nền tảng của quá trình phân cấp, phân quyền.
Tại phiên thứ hai, các tham luận tập trung vào những điều kiện bảo đảm để cơ chế phân cấp, phân quyền được thực hiện hiệu quả trong thực tiễn.
ThS. Tạ Hoài Nam (Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy xã Vĩnh Lộc, Thành phố Hồ Chí Minh) với tham luận về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật cấp xã đã nhấn mạnh yêu cầu phải kiểm soát quyền lực ngay từ giai đoạn xây dựng chính sách và ban hành văn bản quy phạm pháp luật nhằm phòng ngừa từ sớm, từ xa nguy cơ tham nhũng, tiêu cực. Tác giả đề xuất hoàn thiện thể chế pháp luật, xây dựng quy trình nội bộ minh bạch và tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động xây dựng văn bản quy phạm pháp luật.
Từ thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh, ThS. Võ Thị Thùy
Tiên (UBND phường Phú Thuận, Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng trong bối cảnh chuyển đổi số và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã cần được trang bị các năng lực mới về quản trị số, khai thác dữ liệu, sử dụng nền tảng công nghệ thông tin và tương tác với người dân trên môi trường số. Tác giả đề xuất đổi mới công tác tuyển dụng, đào tạo, bồi dưỡng; xây dựng khung năng lực vị trí việc làm phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số; đồng thời tạo cơ chế khuyến khích cán bộ chủ động học tập, đổi mới và sáng tạo trong thực thi công vụ.
Tham luận của ThS. Nguyễn Chi Mai (Khoa Quản lý Phát triển kinh tế và xã hội, Phân hiệu Học viện Hành chính và Quản trị công tại Thành phố Hồ Chí Minh) về kinh nghiệm quốc tế trong tổ chức chính quyền địa phương hai cấp cho thấy thành công của quá trình phân cấp, phân quyền không chỉ phụ thuộc vào việc trao quyền mà còn phụ thuộc vào khả năng bảo đảm nguồn lực tài chính, chất lượng nguồn nhân lực và hệ thống giám sát hiệu quả. Từ nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, tác giả đề xuất tiếp tục hoàn thiện thể chế phân quyền, nâng cao tính tự chủ của chính quyền cấp xã, tăng cường trách nhiệm giải trình và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản trị địa phương.
Trong phần thảo luận, TS. Vũ Thế Hoài chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tiễn liên quan đến việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Ông cho rằng việc mở rộng thẩm quyền cho cấp xã đang tạo ra cơ hội nâng cao tính chủ động trong quản lý nhà nước ở cơ sở nhưng đồng thời cũng tạo ra áp lực lớn đối với bộ máy chính quyền cấp xã. Một số lĩnh vực trước đây do cấp huyện trực tiếp quản lý nay được chuyển giao về cấp xã trong khi năng lực tổ chức thực hiện, điều kiện nhân lực và kinh nghiệm quản lý ở nhiều địa phương còn hạn chế. Theo ông, đây là những vấn đề cần tiếp tục được nghiên cứu và hoàn thiện cả về thể chế, tổ chức bộ máy và cơ chế bảo đảm nguồn lực.
Liên quan đến xu hướng hiện đại hóa quản trị địa phương, TS. Vũ Thế Hoài cũng nhấn mạnh vai trò ngày càng quan trọng của trí tuệ nhân tạo trong hoạt động quản lý nhà nước. Việc ứng dụng AI có thể hỗ trợ hiệu quả trong xử lý hồ sơ hành chính, quản lý dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định, tuy nhiên cần có cơ chế pháp lý phù hợp, bảo đảm an toàn dữ liệu và nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ, công chức.
Từ góc độ thực tiễn địa phương, ThS. Tạ Hoài Nam trao đổi thêm về những khó khăn trong lĩnh vực đất đai khi nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước được giao trực tiếp cho chính quyền cấp xã. Theo ông, hệ thống pháp luật hiện hành vẫn còn tồn tại một số nội dung chưa thực sự đồng bộ, dẫn đến những lúng túng nhất định trong quá trình áp dụng ở cơ sở. Đặc biệt, các hoạt động liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều cơ quan, đơn vị khác nhau. Việc tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng minh bạch, đồng bộ và khả thi sẽ góp phần tháo gỡ những khó khăn đang đặt ra trong thực tiễn quản lý đất đai hiện nay.
Nhiều ý kiến của các nhà khoa học cũng tập trung phân tích yêu cầu bảo đảm nguồn lực cho chính quyền cấp xã trong điều kiện được giao thêm nhiều nhiệm vụ và quyền hạn mới. Các đại biểu cho rằng quá trình phân cấp, phân quyền chỉ có thể đạt hiệu quả khi đi đôi với việc tăng cường nguồn lực tài chính, nhân lực, cơ sở vật chất và hạ tầng số. Bên cạnh đó, cần xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã có đủ phẩm chất, năng lực và uy tín; đồng thời phát huy vai trò giám sát của người dân và cộng đồng nhằm nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình của chính quyền cơ sở.
Phát biểu kết luận Hội thảo, PGS.TS. Tạ Thị Thanh Tâm (Giảng viên cao cấp, Khoa Hành chính và Quản trị, Phân hiệu Học viện Hành chính và Quản trị công tại TP. Hồ Chí Minh) đánh giá cao chất lượng khoa học của các tham luận và các ý kiến trao đổi của đại biểu. Hội thảo đã tập trung làm rõ nhiều vấn đề quan trọng liên quan đến cơ sở lý luận và thực tiễn của phân cấp, phân quyền; yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật; đổi mới quản trị địa phương; nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã; tăng cường kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình và đẩy mạnh chuyển đổi số.
Hội thảo thống nhất nhận định rằng việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền cần được thực hiện theo hướng bảo đảm sự đồng bộ giữa thẩm quyền, trách nhiệm và nguồn lực; tăng cường tính chủ động, tự chịu trách nhiệm của chính quyền cấp xã; đồng thời hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị địa phương và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp trong giai đoạn phát triển mới.
Tin, ảnh: Khoa Hành chính và Quản trị
